loader image

ISTORIJAT

Muzej Ras Novi Pazar

 

Odluka o formiranju Gradskog muzeja u Novom Pazaru doneta je na sastanku Saveta za prosvetu i kulturu Skupštine opštine Novi Pazar, 27. juna 1952. godine. Istom odlukom, za potrebe budućeg muzeja, traži se od Komunalnog preduzeća da oslobodi zgradu mekteba u dvorištu Altun-alem džemije. Pod imenom Gradski muzej, u iznajmljenim prostorijama, muzej u Novom Pazaru je započeo svoj rad. Krajem 1957. godine promenio je ime u Raški muzej, koji je 1969. godine dobio zgradu, u kojoj se nalazila škola. Zgrada je podignuta sredinom 19. veka, između 1860. i 1865. godine, i u njoj je bila smeštena ruždija (niža osmanska gimnazija). Kako je bila ruinirana, 1972. godine rekonstruisana je i adaptirana za potrebe Muzeja, a Zavod za zaštitu spomenika kulture u Kraljevu proglasio je kulturnim dobrom 10.02.1972. godine, što je mnogo kasnije, 17. jula 2001. godine, uradila i Vlada Republike Srbije. Odlukom Vlade Republike Srbije, od 30. aprila 2013. godine, Muzej Ras Novi Pazar je proglašen za instituciju od nacionalnog značaja.

Muzej je 1971. godine promenio ime u Zavičajni muzej, a naredne, 1972. godine, urađena je rekonstrukcija dobijene zgrade i 28. novembra 1973. godine Muzej je zvanično otvoren za javnost. Današnji naziv Muzej Ras Novi Pazar, dobio je 1. januara 1987. godine.

U svom višedecenijskom delovanju Muzej Ras Novi Pazar svrstao se u red najznačajnijih institucija u unutrašnjosti Srbije, razvijajući sve oblike muzeološkog rada. Tokom vremena od skromne zbirke prerastao je u muzej kompleksnog tipa koji obuhvata sve oblasti ljudskog delovanja, od istorije, preko arheologije, numizmatike, etnologije, primenjene umetnosti do savremenog likovnog stvaralaštva. Organizator je i zavidnog broja naučnih i stručnih skupova, kao i velikog broja izložbi.

Zahvaljujući donatorima, ali i Opštini Novi Pazar i Ministarstvu kulture Srbije, tokom 2003-2004. godine urađena je opsežna rekonstrukcija muzejske zgrade i urađena nova stalna postavka. Kako je muzejsku zgradu potrebno stalno održavati, još jedna rekonstrukcija zgrade, sredstvima Grada Novog Pazara, urađena je 2019. godine nakon koje je i unutrašnji prostor zgrade potpuno opremljen.

Većinu projekata Muzeja finansira Ministarstvo kulture i informisanja Republike Srbije i grad Novi Pazar, ali se velika finansijska podrška zadnjih godina dobila i od Turske agencije za razvoj i koordinaciju TIKA i Bošnjačkog nacionanog vijeća. 

Specifičnost područja, način života i etnička šarolikost, gde većinu čine Bošnjaci i Srbi, uticale su i na karakteristike predmeta. Tako se u Muzeju nalaze različite vrste alatki koje su koristile mnogobrojne zanatlije koje su živele i radile u Novom Pazaru: terzije, ćurčije, kovači, kazandžije, kujundžije, potkivači, papudžije, jorganidžije, sarači, lončari, mutavdžije, samardžije, dunđeri, tabaci, nanuldžije, britvari, nožari, puškari, duvandžije ali i pekari (ekmedžije), poslastičari, ćevapdžije, aščije (kuvari), kafedžije, mehandžije. Proizvodi većine ovih zanatlija nalaze se i u našoj zbirci.

Najveću pažnju svakako privlače proizvodi terzija, koji su izrađivali delove nošnji. Lepotom izrade, bogatstvom zlatoveza i motivima izdvajaju se primerci misiraba, miltani, jeleci, džuba, dimije, čakšire, razne vrste košulja itd. Od svog osnivanja Muzej je ostvarivao saradnju sa srodnim institucijama u Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori, Hrvatskoj, Sloveniji, kao sa područja šireg regiona. Najintenzivniju saradnju imao je sa institucijama iz Srbije, na prvom mestu Arheološkim, Etnografskim, Istorijskim i Balkanološkim institutom SANU, sa Narodnim, Etnografskim i Istorijskim muzejom Srbije, Republičkim zavodom za zaštitu spomenika i Zavodom za zaštitu spomenika kulture u Kraljevu, Univerzitetskom bibliotekom „Svetozar Marković“ i dr.

U svom dugogodišnjem radu Muzej Ras Novi Pazar je postigao izvanredne rezultate. Pređeni put od 70 godina, u različitim fazama istorijskog, kulturnog i ekonomskog razvoja našeg društva, svedoči da naš Muzej predstavlja vitalnu ustanovu koja je svojim rezultatima i entuzijazmom dala svoj puni doprinos u vrednovanju kulturne baštine područja na kom obavlja svoju delatnost. Treba pomenuti da je Muzej bio jedina institucija registrovana za izdavaštvo, pa je 1974. godine štampana prva knjiga, a potom su usledila brojna izdanja iz različitih naučnih oblasti, a najznačajniji izdavački projekat je svakako naučni časopis Novopazarski zbornik, koji u kontinuitetu izlazi od 1977. godine. Godine 2021. iz štampe je izašao Novopazarski zbornik broj 44.

Naša vizija je da budemo primer upravljanja, prezentacije i održivog korišćenja kulturne baštine, kao i referentno mesto interpretacije istorijske i savremene baštine multikulturalnog grada kao što je Novi Pazar i područje koje je u nadležnosti muzeja.

Misija našeg muzeja je očuvanje, zaštita, prezentacija i interpretacija lokalnog identiteta, istorije i kulture na dobrobit šire javnosti, obrazovanje svih slojeva društva i održivo korišćenje kulturne baštine.